Làm sạch dữ liệu khảo sát: Google Forms → SPSS

File Google Forms tải về ghi câu trả lời bằng chữ (“Đồng ý”, “Hoàn toàn đồng ý”), nên phải mã hoá thành số và lọc phiếu trước khi đưa vào SPSS. Tải lên file câu trả lời xuất từ Google Forms. Công cụ đặt mã biến cho từng cột, đổi “Đồng ý”, “Hoàn toàn đồng ý” thành số, đảo điểm câu ngược, mã hoá thông tin chung, lọc phiếu theo các quy tắc bạn khai báo, rồi cho file CSV sạch, cú pháp SPSS có sẵn nhãn và đoạn mô tả quy trình làm sạch cho chương 3.

1. Tải file câu trả lời

Tải file CSV hoặc Excel

File tải từ Google Forms (Câu trả lời → Tải xuống CSV, hoặc trang tính liên kết → Tải xuống .xlsx), Microsoft Forms (Mở trong Excel) hoặc Genius Data (Xuất CSV). File được đọc ngay trong trình duyệt, không gửi lên máy chủ nào.

2. Đặt mã biến cho từng cột Mã được đọc từ tiêu đề cột kiểu “TT1. Giới tính” hoặc “Mức độ đồng ý [PU1. …]”. Cột không có mã được đặt tạm Q + số cột; sửa thành mã của bạn, hoặc dán bảng mã hoá bên dưới để công cụ tự khớp theo nội dung câu hỏi.

Dán hoặc tải bảng mã hoá (không bắt buộc)

Bảng mã hoá CSV (cột Mã, Biến quan sát, Đảo điểm, Nhãn giá trị như file của Bộ khảo sát; hoặc hai cột: mã, nội dung câu hỏi) Tải file bảng mã hoá

3. Thang trả lời của các câu thang đo Nhãn chữ (Hoàn toàn không đồng ý … Hoàn toàn đồng ý; Rất không hài lòng … Rất hài lòng; Strongly disagree … Strongly agree) được đổi sang số. Ô đã là số (“4” hoặc “4 - Đồng ý”) giữ nguyên số.

Điểm thấp nhất và cao nhất Dùng để đảo điểm: điểm mới = thấp nhất + cao nhất − điểm cũ. Giá trị ngoài khoảng này bị coi là thiếu và được báo.

Câu đảo chiều (đảo điểm trong file sạch)

4. Quy tắc loại phiếu, khai báo trước khi xem kết quả Ghi đúng quy tắc trong đề cương. Phiếu bị loại theo thứ tự dưới đây; mỗi phiếu chỉ tính cho quy tắc đầu tiên nó vi phạm.

Không qua câu sàng lọc Dạng MÃ=đáp án bị loại; nhiều đáp án cách nhau bằng |.

Sai câu kiểm tra chú ý Dạng MÃ=đáp án đúng (số hoặc nhãn). Bỏ trống câu này cũng tính là sai.

Làm quá nhanh: dưới giây

Trả lời một chiều: chọn cùng một mức cho từ câu thang đo liên tiếp trở lên

Trùng lặp: mọi câu trả lời giống hệt một phiếu gửi trước

Thiếu câu trả lời: bỏ trống trên % câu thang đo0 nghĩa là thiếu một câu cũng loại (giống listwise của SPSS).

Cỡ mẫu mục tiêu (phiếu hợp lệ) Lấy từ đề cương hoặc máy tính cỡ mẫu.

Mã giá trị thiếu trong file SPSS Ô bỏ trống được ghi bằng mã này và khai báo MISSING VALUES.

Cách dùng

Tải file câu trả lời. Trong Google Forms, mở thẻ Câu trả lời, bấm dấu ba chấm, chọn Tải câu trả lời xuống (.csv). File Microsoft Forms và Genius Data cũng đọc được; công cụ tự nhận ra nguồn file và bỏ các cột email, tên, mã người trả lời khỏi file kết quả.
Kiểm tra mã biến. Tiêu đề cột của Google Forms là cả câu hỏi. Nếu câu hỏi bắt đầu bằng mã, như “TT1. Giới tính” hay dòng lưới “Mức độ đồng ý [PU1. Ứng dụng giúp tôi…]”, công cụ lấy mã đó. Form tạo bằngBộ khảo sát có sẵn mã: AC1 hoặc ACHK là câu kiểm tra chú ý, SANGLOC là câu sàng lọc, TT1, TT2… là thông tin chung. Form không có mã thì dánbảng mã hoá để công cụ khớp theo nội dung câu hỏi, hoặc sửa ô mã trong bảng.
Chọn thang trả lời. Công cụ tự nhận thang 5 hay 7 mức, nhãn tiếng Việt hay tiếng Anh (đồng ý, hài lòng, tần suất). Nhãn khác thì chọn Tuỳ chỉnh, mỗi dòng một cặp “nhãn = số”. Câu đảo chiều được đảo theo khoảng thang đã khai báo: điểm mới = thấp nhất + cao nhất − điểm cũ, kể cả khi không ai chọn mức 1 hay 5.
Khai báo quy tắc loại phiếu rồi mới bấm Làm sạch. Ghi đúng các quy tắc đã viết trong đề cương, cùng cỡ mẫu mục tiêu. Kết quả hiện số phiếu bị loại ở từng bước và số phiếu hợp lệ còn lại.
Tải kết quả. File sạch (CSV) chỉ gồm phiếu hợp lệ, giá trị đều là số. Cú pháp SPSS (.sps) đọc file đó và khai báo nhãn biến, nhãn giá trị, mã thiếu (mặc định 99). Bảng mã hoá dùng làm phụ lục; file “mọi phiếu kèm lý do loại” để kiểm tra lại từng phiếu bị loại.

Muốn thử trước, bấm “Dùng file mẫu” (dữ liệu giả lập). File của bạn được đọc ngay trong trình duyệt, không gửi lên máy chủ nào.

Các quy tắc loại phiếu

Phiếu được xét lần lượt theo thứ tự dưới đây; mỗi phiếu chỉ bị tính ở quy tắc đầu tiên nó vi phạm. Cột “Gắn cờ nếu xét riêng” cho biết mỗi quy tắc bắt được bao nhiêu phiếu nếu đứng một mình.

Không qua câu sàng lọc: người trả lời không thuộc đối tượng khảo sát, ví dụ chọn “Chưa từng” ở câu SANGLOC.
Sai câu kiểm tra chú ý: câu yêu cầu chọn một đáp án định sẵn để biết người trả lời có đọc câu hỏi hay không (Oppenheimer và cộng sự, 2009). Bỏ trống câu này cũng tính là sai.
Làm quá nhanh: chỉ dùng được khi file có thời lượng (Genius Data) hoặc thời điểm bắt đầu và hoàn thành (Microsoft Forms). Google Forms chỉ ghi lúc nộp nên không áp dụng được quy tắc này. Ngưỡng gợi ý là 2 giây cho mỗi câu (Huang và cộng sự, 2012).
Trả lời một chiều: chọn cùng một mức cho nhiều câu thang đo liên tiếp (chỉ số longstring; Johnson, 2005). Mặc định chỉ loại phiếu chọn một mức cho mọi câu. Muốn dùng ngưỡng thấp hơn thì ghi rõ con số trong đề cương.
Trùng lặp: mọi câu trả lời đã mã hoá giống hệt một phiếu gửi trước, thường do một người bấm gửi hai lần. Phiếu gửi trước được giữ lại.
Thiếu câu trả lời: bỏ trống quá tỷ lệ câu thang đo đã khai báo. Ngưỡng 0% tương đương loại theo listwise trong SPSS. Phiếu được giữ mà vẫn còn ô trống thì ô đó ghi mã thiếu, không được điền giá trị nào thay vào.

Meade và Craig (2012) cùng Curran (2016) khuyên kết hợp nhiều dấu hiệu và chọn ngưỡng từ trước. Đổi quy tắc sau khi xem kết quả là chọn lọc dữ liệu; công cụ sẽ nhắc nếu bạn làm vậy.

Khi số phiếu hợp lệ chưa đủ

Nếu có nhập cỡ mẫu mục tiêu, báo cáo ghi rõ còn thiếu bao nhiêu phiếu. Cách duy nhất để bù là thu thêm phiếu thật, rồi làm sạch phần thu thêm theo đúng các quy tắc cũ. Công cụ không điền thay, nhân bản hay ước lượng câu trả lời để đủ số; làm vậy là bịa dữ liệu. Cỡ mẫu tối thiểu tính bằngmáy tính cỡ mẫu; nên thu dư 15–20% vì thường có một phần phiếu bị loại. Cách đặt câu kiểm tra và các dấu hiệu phiếu không hợp lệ khác có trong bàicách lọc phiếu khảo sát không hợp lệ.

Câu hỏi thường gặp

Có tải thẳng sang công cụ phân tích được không?

Chưa. Tải “File sạch (CSV)” rồi tải file đó lênPhân tích dữ liệuđể chạy Cronbach's alpha, EFA và hồi quy. Câu đảo chiều trong file sạch đã đảo điểm, nên đừng khai báo lại ở trang phân tích.

Vì sao không có file .sav?

Chạy cú pháp xong, chọn File → Save As để lưu thành .sav.

Mã thông tin chung được đặt theo thứ tự nào?

Theo bảng mã hoá nếu có. Nếu không, nhãn có số (“Dưới 3 triệu”, “Năm 2”) xếp theo số, nhãn khác theo chữ cái, “Khác” xếp cuối.

Tài liệu tham khảo

Curran, P. G. (2016). Methods for the detection of carelessly invalid responses in survey data. Journal of Experimental Social Psychology, 66, 4–19. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2015.07.006
Huang, J. L., Curran, P. G., Keeney, J., Poposki, E. M., & DeShon, R. P. (2012). Detecting and deterring insufficient effort responding to surveys. Journal of Business and Psychology, 27(1), 99–114. https://doi.org/10.1007/s10869-011-9231-8
Johnson, J. A. (2005). Ascertaining the validity of individual protocols from Web-based personality inventories. Journal of Research in Personality, 39(1), 103–129. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2004.09.009
Meade, A. W., & Craig, S. B. (2012). Identifying careless responses in survey data. Psychological Methods, 17(3), 437–455. https://doi.org/10.1037/a0028085
Oppenheimer, D. M., Meyvis, T., & Davidenko, N. (2009). Instructional manipulation checks: Detecting satisficing to increase statistical power.Journal of Experimental Social Psychology, 45(4), 867–872. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2009.03.009

Tính xong cỡ mẫu, cần người trả lời đúng đối tượng? Tham khảo Genius Data.