Tính chỉ số tài chính từ báo cáo tài chính

Cách dùng

1. Chọn mẫu báo cáo: doanh nghiệp phi tài chính (Thông tư 200/2014/TT-BTC) hoặc ngân hàng (Thông tư 49/2014/TT-NHNN), và đơn vị của số liệu (đồng, nghìn, triệu hay tỷ đồng). Hai mẫu có danh sách chỉ tiêu khác nhau; bấm "Danh sách cột được nhận" để xem.
2. Bấm Tải file mẫu (CSV), mở bằng Excel và điền số liệu: mỗi dòng là một doanh nghiệp trong một năm, cột firm là mã chứng khoán, cột year là năm tài chính. Không cần điền đủ mọi cột: biến nào thiếu chỉ tiêu thì để trống, công cụ nêu rõ còn thiếu gì.
3. Bôi đen bảng trong Excel (kể cả dòng tiêu đề), sao chép và dán vào ô dữ liệu, rồi bấm Tính chỉ số. Tên cột có thể là mã ngắn (ta), mã số trên BCTC (270, KQKD 60), tên chỉ tiêu tiếng Việt (Tổng tài sản, LNST) hoặc tiếng Anh (Total assets). Có thể chép nguyên BCTC của một doanh nghiệp theo chiều dọc, gồm cả cột Mã số, Thuyết minh và các cột năm (Năm 2023,31/12/2023, hoặc Năm nay/Năm trước khi dòng tiêu đề có ghi năm): công cụ đọc mã số theo đúng báo cáo, nên mã 20 của KQKD (lợi nhuận gộp) không bị nhầm với mã 20 của LCTT. BCTC ngân hàng (Thông tư 49) dán theo chiều dọc cũng được: công cụ bỏ qua số thứ tự La Mã, ả Rập ở đầu dòng và lấy dư nợ cho vay gộp ở dòng "1. Cho vay khách hàng". Tên cột kèm đơn vị trong ngoặc như Tổng tài sản (tỷ đồng) vẫn được nhận.
4. Đọc mục Kiểm tra số liệu: công cụ báo những dòng mà tổng tài sản khác nợ phải trả cộng vốn chủ sở hữu, LNTT trừ thuế khác LNST, hoặc tổng tài sản nhảy hơn 100 lần giữa hai năm (thường do nhập lẫn đơn vị).
5. Bấm Tải dữ liệu bảng (CSV) để có file dạng dài (một dòng một doanh nghiệp – năm) gồm chỉ tiêu gốc, biến đã tính và, nếu chọn, biến đã winsorize (đuôi _w) và biến trễ (đuôi _l1). Mục "Lệnh đọc file" có sẵn lệnh Stata (import delimited,xtset), R (plm) và EViews (pagestruct).

Mọi phép tính chạy trong trình duyệt của bạn; số liệu không được gửi đi hay lưu lại ở đâu.

Nhập số liệu đúng cách

• Đơn vị: giữ một đơn vị cho toàn bộ bảng và chọn đúng ô "Đơn vị số liệu BCTC" (biến quy mô ln tổng tài sản phụ thuộc đơn vị; đoạn văn chương 3 ghi đơn vị này). Vốn hoá thị trường nhập vào cột mcap cùng đơn vị với BCTC; nếu nhập price (đồng/cổ phiếu) và shares, công cụ tự đổi giá × số cổ phiếu sang đơn vị đã chọn.
• Số âm và số 0: BCTC ghi số âm trong ngoặc, ví dụ(1.250); công cụ đọc là −1.250. Ô chỉ có dấu gạch- (định dạng kế toán của Excel) được hiểu là 0; ô trống là thiếu số liệu. Giá vốn, chi phí lãi vay, tiền chi mua sắm tài sản cố định (LCTT mã 21), cổ tức đã trả (LCTT mã 36), chi phí hoạt động và chi phí dự phòng của ngân hàng được lấy giá trị tuyệt đối, nên ghi dương hay trong ngoặc đều được.
• Dấu phân cách: công cụ xem cả bảng để biết dấu thập phân là dấu phẩy (Excel tiếng Việt) hay dấu chấm (Excel tiếng Anh). Trong bảng có6,4 thì 1,250 là 1,25; trong bảng có0.5 thì 1,250 là 1250. 0.125 luôn là số thập phân.
• Thuế TNDN: nhập cột tax (mã 51 + 52), hoặc hai cột 51 và 52 riêng, công cụ tự cộng.
• Ngân hàng: CAR nhập dạng phần trăm (11,9) hay thập phân (0,119) đều được. Nếu chỉ có tỷ lệ nợ xấu ngân hàng công bố, nhập vào cộtnplr (đơn vị %); khi có cả số nợ xấu nhóm 3–5 (npl) và dư nợ, công cụ ưu tiên tự tính.
• BCTC hợp nhất hay riêng: chọn một loại và dùng thống nhất. Doanh nghiệp có công ty con thường dùng BCTC hợp nhất; khi đó LNST nên là phần của cổ đông công ty mẹ nếu đề tài nói về cổ đông.

Công thức và quy ước tính

Bảng "Công thức đã dùng" dưới kết quả liệt kê công thức và tên cột CSV của từng biến; trang của từng biến trongthư viện biến nghiên cứu ghi biến thể, dấu kỳ vọng và code Stata, R. Một số quy ước cần ghi vào chương 3:

• Số cuối kỳ hay bình quân: mặc định mẫu số là số dư cuối kỳ. Chọn "bình quân đầu kỳ và cuối kỳ" thì các biến có số dư ở mẫu số (ROA, ROE, vòng quay tài sản, chu kỳ chuyển đổi tiền, NIM, chi phí dự phòng) cần năm liền trước, nên năm đầu tiên của mỗi doanh nghiệp bị trống. Đòn bẩy, thanh khoản, quy mô luôn dùng số cuối kỳ.
• Năm thiếu: tăng trưởng doanh thu, tăng trưởng tín dụng, tổng dồn tích, chi đầu tư, số dư bình quân và biến trễ chỉ tính khi có đúng năm liền trước; khoảng trống một năm (ví dụ có 2019 và 2021, thiếu 2020) không bị nối qua.
• Quan sát không có nghĩa: ROE, D/E, MTB để trống khi vốn chủ sở hữu âm (với ROE bình quân, cả khi vốn chủ sở hữu năm trước âm); thuế suất thực tế và tỷ lệ chi trả cổ tức để trống khi lỗ; khả năng thanh toán lãi vay để trống khi không có chi phí lãi vay. Z'' vẫn tính khi vốn chủ sở hữu âm vì đó chính là dấu hiệu kiệt quệ.
• Z-score ngân hàng: độ lệch chuẩn ROA tính trên cửa sổ ba năm liền nhau gần nhất, nên cần ít nhất ba năm. Đây là chỉ số khác với Altman Z-score của doanh nghiệp.
• NIM: nếu không nhập tài sản sinh lãi, công cụ chia cho tổng tài sản và đánh dấu sao để bạn ghi rõ là xấp xỉ.

Các biến quản trị lợi nhuận theo mô hình Jones điều chỉnh, quản trị lợi nhuận thực và O-score cần hồi quy theo ngành – năm hoặc dữ liệu ngoài BCTC, nên công cụ không tính; trang biến tương ứng có code Stata và R đầy đủ.

Winsorize là gì, có nên dùng?

Tỷ số tài chính hay có vài giá trị cực đoan (doanh nghiệp tổng tài sản rất nhỏ, doanh thu gần 0), đủ để kéo lệch hệ số hồi quy. Winsorize 1% và 99% thay mọi giá trị nhỏ hơn phân vị thứ 1 bằng chính phân vị 1, mọi giá trị lớn hơn phân vị 99 bằng phân vị 99; số quan sát giữ nguyên, khác với cắt bỏ (trim). Công cụ tính phân vị trên toàn mẫu (gộp mọi doanh nghiệp – năm) theo quy tắc của lệnh_pctile trong Stata, cùng cách vớiwinsor2 roa, cuts(1 99). Biến trễ được lấy từ giá trị đã winsorize. Với mẫu dưới 100 quan sát, mức 1% chỉ chạm tới giá trị lớn nhất và nhỏ nhất; nên báo cáo kết quả cả trước và sau winsorize nếu hội đồng hỏi. File CSV giữ cả biến gốc lẫn biến đã winsorize để bạn tự kiểm tra.

Thống kê mô tả

Bảng thống kê mô tả gồm số quan sát, trung bình, độ lệch chuẩn (chia n − 1), nhỏ nhất, trung vị và lớn nhất của từng biến, giống summarize của Stata, tính trên giá trị đã winsorize nếu bạn chọn. Bấm "Sao chép bảng" rồi dán vào Word hay Excel. Số quan sát của từng biến khác nhau là bình thường: biến cần năm liền trước mất năm đầu, ROE mất các năm vốn chủ sở hữu âm.

Lấy số liệu ở đâu

Theo Thông tư 96/2020/TT-BTC, công ty đại chúng phải đăng BCTC năm đã kiểm toán trên website của mình. Tải từ mục quan hệ nhà đầu tư của doanh nghiệp (hoặc tra trên HOSE, HNX rồi mở tệp gốc) và ghi lại đường dẫn, số trang của từng chỉ tiêu. Điều khoản của các trang tổng hợp như FiinGroup, Vietstock, VNDIRECT, SSI cấm sao chép hoặc phân phối lại dữ liệu, nên đừng đăng kèm khoá luận dữ liệu tải từ các nguồn đó. Khi mục dữ liệu có bộ số liệu ngân hàng niêm yết, nút "Nạp bộ dữ liệu ngân hàng niêm yết" hiện ngay dưới ô nhập để nạp thẳng vào công cụ.

Câu hỏi thường gặp

Kết quả có khớp với số trên các trang tài chính không?

Thường lệch nhẹ, vì mỗi trang chọn mẫu số khác nhau (cuối kỳ hay bình quân, LNST hay LNST của cổ đông công ty mẹ). Công thức ở đây được ghi rõ để bạn đối chiếu và trích dẫn.

Dán nhiều doanh nghiệp theo chiều dọc được không?

Bảng dọc chỉ nhận một doanh nghiệp mỗi lần. Với nhiều doanh nghiệp, dùng file mẫu dạng ngang (mỗi dòng một doanh nghiệp – năm), hoặc dữ liệu dạng dài có bốn cộtfirm, year, variable, value.

Đoạn văn chương 3 dùng thế nào?

Đoạn văn liệt kê mọi biến tính được kèm công thức, đơn vị, cách xử lý ngoại lai và tài liệu gốc đã kiểm tra DOI. Xoá những biến không có trong mô hình và thêm nguồn dữ liệu cụ thể trước khi nộp.