Tâm lý & sức khoẻ tinh thần
Thang đo hỗ trợ xã hội MSPSS tiếng Việt: Zimet (1988)
- Mô hình
- MSPSS
- Khái niệm
- 3
- Biến quan sát
- 12
- Thang trả lời
- Likert 7 mức
Thang đo hỗ trợ xã hội MSPSS trên trang này gồm 12 biến quan sát thuộc 3 khái niệm, có câu gốc tiếng Anh, cách chấm điểm và tài liệu để trích dẫn.
MSPSS do Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988) xây dựng để đo mức hỗ trợ xã hội mà một người cảm nhận được từ ba nguồn: gia đình, bạn bè và một người đặc biệt. Thang có 12 câu, mỗi nguồn 4 câu, ngắn và dễ hiểu nên được dịch sang rất nhiều ngôn ngữ. Ở Việt Nam, MSPSS hay dùng trong đề tài về sức khoẻ tinh thần của sinh viên, người bệnh mạn tính, người cao tuổi, thường làm biến độc lập hoặc biến điều tiết giữa căng thẳng với trầm cảm, lo âu hay sự hài lòng với cuộc sống.
Thang trả lời: Likert 7 mức theo mức độ đồng ý: 1 = Cực kỳ không đồng ý (Very Strongly Disagree), 2 = Rất không đồng ý (Strongly Disagree), 3 = Hơi không đồng ý (Mildly Disagree), 4 = Trung lập (Neutral), 5 = Hơi đồng ý (Mildly Agree), 6 = Rất đồng ý (Strongly Agree), 7 = Cực kỳ đồng ý (Very Strongly Agree). Điểm mỗi tiểu thang là trung bình 4 câu, điểm chung là trung bình 12 câu, từ 1 đến 7. Không có câu đảo chiều.
Biến quan sát thang đo MSPSS (tiếng Việt và bản gốc)
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Hỗ trợ từ người đặc biệt (SO) · Significant Other
Mức hỗ trợ một người cảm nhận được từ một người đặc biệt, thân thiết trong đời mình.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) | Bản gốc (tiếng Anh) |
|---|---|---|
| SO1 | Có một người đặc biệt luôn ở bên khi tôi cần.There is a special person who is around when I am in need. | |
| SO2 | Có một người đặc biệt mà tôi có thể chia sẻ niềm vui và nỗi buồn.There is a special person with whom I can share joys and sorrows. | |
| SO5 | Tôi có một người đặc biệt là chỗ dựa tinh thần thực sự của mình.I have a special person who is a real source of comfort to me. | |
| SO10 | Trong cuộc sống của tôi có một người đặc biệt quan tâm tới cảm xúc của tôi.There is a special person in my life who cares about my feelings. |
Nguồn: Zimet, Dahlem, Zimet & Farley (1988), 4 biến (câu 1, 2, 5, 10).
Hỗ trợ từ gia đình (FAM) · Family
Mức hỗ trợ về tinh thần và giúp đỡ thực tế một người cảm nhận được từ gia đình.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) | Bản gốc (tiếng Anh) |
|---|---|---|
| FAM3 | Gia đình thực sự cố gắng giúp đỡ tôi.My family really tries to help me. | |
| FAM4 | Tôi nhận được sự giúp đỡ và động viên về tinh thần mà tôi cần từ gia đình.I get the emotional help & support I need from my family. | |
| FAM8 | Tôi có thể nói về những vấn đề của mình với gia đình.I can talk about my problems with my family. | |
| FAM11 | Gia đình sẵn lòng giúp tôi đưa ra quyết định.My family is willing to help me make decisions. |
Nguồn: Zimet, Dahlem, Zimet & Farley (1988), 4 biến (câu 3, 4, 8, 11).
Hỗ trợ từ bạn bè (FRI) · Friends
Mức hỗ trợ về tinh thần và giúp đỡ thực tế một người cảm nhận được từ bạn bè.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) | Bản gốc (tiếng Anh) |
|---|---|---|
| FRI6 | Bạn bè thực sự cố gắng giúp đỡ tôi.My friends really try to help me. | |
| FRI7 | Tôi có thể trông cậy vào bạn bè khi mọi việc không suôn sẻ.I can count on my friends when things go wrong. | |
| FRI9 | Tôi có những người bạn để chia sẻ niềm vui và nỗi buồn.I have friends with whom I can share my joys and sorrows. | |
| FRI12 | Tôi có thể nói về những vấn đề của mình với bạn bè.I can talk about my problems with my friends. |
Nguồn: Zimet, Dahlem, Zimet & Farley (1988), 4 biến (câu 6, 7, 9, 12).
Lưu ý khi sử dụng thang đo MSPSS
- MSPSS đo hỗ trợ xã hội mà người trả lời cảm nhận được, không phải công cụ chẩn đoán. Khi dùng chung với các thang sàng lọc như PHQ-9, GAD-7, DASS-21, đề tài phải làm theo quy định đạo đức nghiên cứu của trường (có phiếu đồng ý tham gia) và ghi một đầu mối hỗ trợ, ví dụ phòng tư vấn tâm lý của trường hoặc đường dây nóng hỗ trợ tâm lý, ở cuối bảng hỏi.
- Đặt 12 câu theo đúng thứ tự gốc (mã biến ở đây giữ số thứ tự gốc), không gom theo nguồn. 'Người đặc biệt' do người trả lời tự hiểu; người Việt dễ hiểu là người yêu, nên có thể thêm chú thích ngắn như 'người yêu, vợ/chồng hoặc một người rất thân' và ghi rõ điều chỉnh này trong chương phương pháp.
- Câu chữ tiếng Anh ở đây chép từ mẫu bảng hỏi trên trang của tác giả. Một số bản lưu hành khác ghi câu 2 là 'share my joys and sorrows' và câu 4 là 'help and support'; khác biệt không đổi nghĩa, nhưng nên ghi rõ bạn lấy bản từ nguồn nào.
- Phần tiếng Việt ở đây là bản dịch của trang này. Đã có bản MSPSS tiếng Việt được kiểm định trên 500 người sống chung với HIV/AIDS (Kieu, Vuong & Dung, 2023), đạt Cronbach's alpha 0,90 và cấu trúc được CFA xác nhận; nếu dùng bản đó, trích dẫn bài kiểm định.
- Chạy CFA 3 nhân tố (người đặc biệt, gia đình, bạn bè) và báo cáo cả điểm từng nguồn lẫn điểm chung; nếu hai nhân tố tương quan quá cao, kiểm tra giá trị phân biệt (HTMT hoặc Fornell–Larcker) trước khi tách riêng trong mô hình.
Bộ khảo sát mở sẵn 3 khái niệm của MSPSS; bạn ghép thêm khái niệm từ thang đo khác, rồi tải bảng hỏi Word, bảng mã hoá Excel và đoạn chương 3.
Cỡ mẫu gợi ý cho MSPSS
MSPSS là thang đơn lẻ 12 biến. Theo Hair và cộng sự, EFA cần tối thiểu 5 quan sát cho mỗi biến, tức 60 quan sát, và nên từ 100 quan sát trở lên; chạy CFA 3 nhân tố thì nên từ 150–200 quan sát. Tính chính xác cho mô hình của bạn bằng máy tính cỡ mẫu.
Phân tích thang đo MSPSS sau khi thu dữ liệu
Kiểm tra độ tin cậy từng khái niệm bằng công cụ tính Cronbach's alpha online, rồi chạy EFA, tương quan và hồi quy trong công cụ phân tích dữ liệu khảo sát. Đối chiếu kết quả với bảng ngưỡng chấp nhận Cronbach, KMO, AVE, HTMT; chỉ số nào không đạt thì bác sĩ kết quả gợi ý cách xử lý hợp lệ. Để trình bày quan hệ giữa các khái niệm, dùng công cụ vẽ mô hình nghiên cứu; mô hình có biến trung gian hoặc điều tiết thì kiểm định bằng công cụ kiểm định biến trung gian, điều tiết. Muốn so sánh với thang đo khác cùng khái niệm, xem thang đo theo khái niệm.
Bản quyền và quyền sử dụng MSPSS
Theo trang MSPSS của Gregory Zimet, thang được dùng miễn phí, chỉ cần trích dẫn bài gốc năm 1988; trang này còn cung cấp sẵn một thư cho phép sử dụng cho nghiên cứu nếu trường yêu cầu.
Tài liệu tham khảo thang đo MSPSS
- Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment, 52(1), 30–41. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa5201_2
- Kieu, P. T., Vuong, N. L., & Dung, D. V. (2023). Validation of Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) in Vietnamese among people living with HIV/AIDS. AIDS and Behavior, 27(8), 2488–2496. https://doi.org/10.1007/s10461-022-03974-1
Các tài liệu khác trong khoá luận định dạng theo cùng chuẩn bằng công cụ trích dẫn APA 7 online: dán DOI là có mục tài liệu tham khảo.