Cổ tức & đầu tư

Tỷ lệ chi trả cổ tức: công thức từ BCTC và các biến thể

Ký hiệu: PAYOUT
Tiếng Anh: Dividend payout ratio
Áp dụng cho: Doanh nghiệp
Tài liệu (DOI): 2

Định nghĩa

Tỷ lệ chi trả cổ tức là phần lợi nhuận được trả cho cổ đông bằng tiền. Ở Việt Nam nhiều doanh nghiệp trả cổ tức bằng cổ phiếu, không xuất hiện trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ, nên phải nêu rõ biến chỉ đo cổ tức tiền mặt. Fama và French (2001) dùng thêm biến giả có trả cổ tức hay không.

Công thức

PAYOUT = Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu (LCTT mã 36) / LNST

Chỉ tiêu	Báo cáo	Mã số
Cổ tức, lợi nhuận đã trả cho chủ sở hữu	Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (B03-DN)	36
Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp	Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (B02-DN)	60

Mã số theo mẫu báo cáo tài chính của Thông tư 200/2014/TT-BTC (doanh nghiệp). Báo cáo của tổ chức tín dụng theo Thông tư 49/2014/TT-NHNN không dùng chung hệ mã này, nên chỉ ghi tên chỉ tiêu. Dùng BCTC hợp nhất nếu doanh nghiệp có công ty con, và dùng thống nhất cho mọi năm.

Tính PAYOUT cho nhiều doanh nghiệp, nhiều năm

Các biến thể thường gặp

Biến giả trả cổ tức: PAYER = 1 nếu trả cổ tức tiền mặt trong năm
Cổ tức trên tài sản: Cổ tức tiền mặt / Tổng tài sản Tránh mẫu số âm khi doanh nghiệp lỗ.
Cổ tức công bố: Cổ tức mỗi cổ phiếu (từ nghị quyết ĐHĐCĐ) / EPS

Dấu kỳ vọng trong nghiên cứu trước

Quan hệ với	Dấu	Ghi chú
Khả năng sinh lời	Cùng chiều (+)	Fama và French (2001).
Cơ hội tăng trưởng	Ngược chiều (−)	Doanh nghiệp tăng trưởng giữ lại lợi nhuận để đầu tư.
Lợi nhuận giữ lại / VCSH	Cùng chiều (+)	Lý thuyết vòng đời (DeAngelo và cộng sự, 2006).

Dấu kỳ vọng là tóm tắt của nghiên cứu trước để viết giả thuyết; kết quả trên mẫu của bạn có thể khác.

Lỗi hay gặp

Cổ tức chi trong năm t thường là cổ tức của năm t−1: cần nói rõ quy ước thời gian.
Cộng cổ tức bằng cổ phiếu vào tử số dù không có dòng tiền.

Chưa chắc nên ước lượng bằng Pooled OLS, FEM/REM hay GMM? Công cụ chọn phương pháp phân tích dữ liệu gợi ý theo cấu trúc dữ liệu và câu hỏi nghiên cứu. Cần biến vĩ mô làm biến kiểm soát (tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất)? Lấy từ dữ liệu kinh tế vĩ mô Việt Nam qua các năm.

Code Stata và R

Tên biến theo file dữ liệu bảng xuất từ công cụ tính chỉ số tài chính (firm,year, ta, ni…). Biến trễ chỉ hợp lệ khi năm liền trước có số liệu.

Stata

* Dữ liệu bảng: một dòng một doanh nghiệp – năm
encode firm, gen(id)
xtset id year
gen payout = abs(div) / ni if ni > 0
gen payer = (abs(div) > 0) if !missing(div)

R

library(dplyr)
df <- df |>
  group_by(firm) |>
  arrange(year, .by_group = TRUE) |>
  mutate(payout = ifelse(ni > 0, abs(div) / ni, NA), payer = as.integer(abs(div) > 0)) |>
  ungroup()

Tài liệu tham khảo

Fama, E. F., & French, K. R. (2001). Disappearing dividends: Changing firm characteristics or lower propensity to pay? Journal of Financial Economics, 60(1), 3–43. https://doi.org/10.1016/S0304-405X(01)00038-1
DeAngelo, H., DeAngelo, L., & Stulz, R. M. (2006). Dividend policy and the earned/contributed capital mix: A test of the life-cycle theory. Journal of Financial Economics, 81(2), 227–254. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2005.07.005

DOI của từng tài liệu đã được đối chiếu với Crossref (api.crossref.org).