Quản trị nhân sự & tổ chức
Thang đo hành vi công dân tổ chức (OCB) tiếng Việt: Lee và Allen
- Khái niệm
- Hành vi công dân tổ chức (OCB)
- Tiếng Anh
- Organizational citizenship behavior
- Thang đo trong thư viện
- 2
- Biến quan sát
- 16
Hành vi công dân tổ chức (OCB) là những việc người lao động tự nguyện làm ngoài phần việc được giao, có lợi cho đồng nghiệp hoặc cho tổ chức. Lee và Allen (2002) xây dựng bộ 16 biến theo cách chia của Williams và Anderson (1991): OCBI hướng tới cá nhân và OCBO hướng tới tổ chức. Ở Việt Nam, OCB hay là biến kết quả trong đề tài về lãnh đạo, hỗ trợ tổ chức, công bằng, cam kết và gắn kết công việc.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Hành vi công dân hướng tới cá nhân (OCBI)OCB | Lee và Allen (2002) | 8 | 7 mức: 1 = Không bao giờ … 7 = Luôn luôn | OCB hướng tới cá nhân: giúp đỡ đồng nghiệp cụ thể; 8 biến. |
| Hành vi công dân hướng tới tổ chức (OCBO)OCB | Lee và Allen (2002) | 8 | 7 mức: 1 = Không bao giờ … 7 = Luôn luôn | OCB hướng tới tổ chức: bảo vệ hình ảnh, góp ý cải tiến; 8 biến. |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Hành vi công dân hướng tới cá nhân (OCBI) · OCB
Những hành vi tự nguyện giúp ích trực tiếp cho đồng nghiệp cụ thể, qua đó gián tiếp có lợi cho tổ chức.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| OCBI1 | Tôi giúp đỡ (làm thay) phần việc của đồng nghiệp vắng mặt. |
| OCBI2 | Tôi sẵn lòng dành thời gian giúp đồng nghiệp đang gặp khó khăn trong công việc. |
| OCBI3 | Tôi điều chỉnh lịch làm việc của mình để đồng nghiệp có thể xin nghỉ. |
| OCBI4 | Tôi chủ động làm cho nhân viên mới cảm thấy được chào đón trong nhóm. |
| OCBI5 | Tôi thật lòng quan tâm và lịch sự với đồng nghiệp, kể cả khi công việc hay chuyện riêng đang rất căng thẳng. |
| OCBI6 | Tôi bớt thời gian của mình để giúp đồng nghiệp gặp chuyện trong hoặc ngoài công việc. |
| OCBI7 | Tôi hỗ trợ đồng nghiệp làm phần việc của họ. |
| OCBI8 | Tôi chia sẻ đồ dùng cá nhân với đồng nghiệp để giúp họ làm việc. |
Thang trả lời: Tần suất 1–7
Nguồn: Lee và Allen (2002). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo OCB.
Hành vi công dân hướng tới tổ chức (OCBO) · OCB
Những hành vi tự nguyện có lợi cho tổ chức nói chung, như bảo vệ hình ảnh, góp ý cải tiến, theo dõi tình hình của tổ chức.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| OCBO1 | Tôi tham dự các sự kiện không bắt buộc nhưng giúp ích cho hình ảnh của [công ty]. |
| OCBO2 | Tôi theo dõi những thay đổi, diễn biến trong [công ty]. |
| OCBO3 | Tôi bênh vực [công ty] khi nhân viên khác chỉ trích. |
| OCBO4 | Tôi thể hiện niềm tự hào khi đại diện cho [công ty] trước công chúng. |
| OCBO5 | Tôi đưa ra ý tưởng để [công ty] vận hành tốt hơn. |
| OCBO6 | Tôi thể hiện sự trung thành với [công ty]. |
| OCBO7 | Tôi hành động để bảo vệ [công ty] trước những vấn đề có thể xảy ra. |
| OCBO8 | Tôi quan tâm tới hình ảnh của [công ty]. |
Thang trả lời: Tần suất 1–7
Nguồn: Lee và Allen (2002). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo OCB.
Lưu ý khi dùng
- Viết cả 16 câu theo cùng một ngôi ('Tôi …') hoặc giữ một câu hỏi dẫn chung 'Bạn có thường…', và dùng thang tần suất như bản gốc.
- OCB tự đánh giá dễ bị thiên lệch mong muốn xã hội; nếu được, cho quản lý hoặc đồng nghiệp đánh giá.
- OCBI và OCBO thường tương quan cao; chạy CFA hai nhân tố và kiểm tra giá trị phân biệt (HTMT, Fornell-Larcker).
- Đừng gộp với hiệu quả công việc trong vai trò: Williams và Anderson (1991) tách rõ phần việc bắt buộc với phần tự nguyện.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
OCBI và OCBO khác nhau thế nào?
OCBI là hành vi giúp trực tiếp một đồng nghiệp cụ thể; OCBO là hành vi có lợi cho tổ chức nói chung. Hai nhóm có thể chịu tác động khác nhau, nên tách riêng nếu giả thuyết phân biệt chúng.
Có thể đổi thang tần suất thành Likert đồng ý không?
Một số nghiên cứu đã làm vậy. Nếu đổi, ghi rõ trong chương phương pháp; câu hỏi gốc hỏi 'thường làm ở mức nào' nên thang tần suất khớp nghĩa hơn.
OCB thường đi với biến nào?
OCB thường là biến kết quả của lãnh đạo chuyển đổi, hỗ trợ tổ chức, công bằng tổ chức, hài lòng và cam kết; lập luận dựa trên lý thuyết trao đổi xã hội.