Tâm lý & sức khoẻ tinh thần
Thang đo hỗ trợ xã hội tiếng Việt: MSPSS (Zimet, 1988)
- Khái niệm
- Hỗ trợ xã hội
- Tiếng Anh
- Perceived social support
- Thang đo trong thư viện
- 3
- Biến quan sát
- 12
Hỗ trợ xã hội cảm nhận là mức độ một người thấy mình được quan tâm, giúp đỡ và có chỗ dựa khi cần. MSPSS của Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988) đo khái niệm này từ ba nguồn: gia đình, bạn bè và một người đặc biệt, mỗi nguồn 4 câu. Ở Việt Nam, MSPSS hay dùng trong đề tài về sức khoẻ tinh thần của sinh viên, người bệnh mạn tính và người cao tuổi, thường làm biến độc lập hoặc biến điều tiết giữa căng thẳng với trầm cảm, lo âu hay sự hài lòng cuộc sống.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Hỗ trợ từ gia đình (FAM)MSPSS | Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988) | 4 | Likert 7 mức | Hỗ trợ từ gia đình; 4 biến. Dùng riêng khi đề tài tập trung vào gia đình, ví dụ sinh viên xa nhà. |
| Hỗ trợ từ bạn bè (FRI)MSPSS | Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988) | 4 | Likert 7 mức | Hỗ trợ từ bạn bè; 4 biến. Thường là nguồn quan trọng nhất với sinh viên. |
| Hỗ trợ từ người đặc biệt (SO)MSPSS | Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988) | 4 | Likert 7 mức | Hỗ trợ từ một người đặc biệt; 4 biến. Người Việt dễ hiểu là người yêu, nên thêm chú thích ngắn về nghĩa của 'người đặc biệt'. |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Hỗ trợ từ gia đình (FAM) · MSPSS
Mức hỗ trợ về tinh thần và giúp đỡ thực tế một người cảm nhận được từ gia đình.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| FAM3 | Gia đình thực sự cố gắng giúp đỡ tôi. |
| FAM4 | Tôi nhận được sự giúp đỡ và động viên về tinh thần mà tôi cần từ gia đình. |
| FAM8 | Tôi có thể nói về những vấn đề của mình với gia đình. |
| FAM11 | Gia đình sẵn lòng giúp tôi đưa ra quyết định. |
Nguồn: Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo MSPSS.
Hỗ trợ từ bạn bè (FRI) · MSPSS
Mức hỗ trợ về tinh thần và giúp đỡ thực tế một người cảm nhận được từ bạn bè.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| FRI6 | Bạn bè thực sự cố gắng giúp đỡ tôi. |
| FRI7 | Tôi có thể trông cậy vào bạn bè khi mọi việc không suôn sẻ. |
| FRI9 | Tôi có những người bạn để chia sẻ niềm vui và nỗi buồn. |
| FRI12 | Tôi có thể nói về những vấn đề của mình với bạn bè. |
Nguồn: Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo MSPSS.
Hỗ trợ từ người đặc biệt (SO) · MSPSS
Mức hỗ trợ một người cảm nhận được từ một người đặc biệt, thân thiết trong đời mình.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| SO1 | Có một người đặc biệt luôn ở bên khi tôi cần. |
| SO2 | Có một người đặc biệt mà tôi có thể chia sẻ niềm vui và nỗi buồn. |
| SO5 | Tôi có một người đặc biệt là chỗ dựa tinh thần thực sự của mình. |
| SO10 | Trong cuộc sống của tôi có một người đặc biệt quan tâm tới cảm xúc của tôi. |
Nguồn: Zimet, Dahlem, Zimet và Farley (1988). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo MSPSS.
Lưu ý khi dùng
- Đặt 12 câu theo đúng thứ tự gốc, không gom theo nguồn, rồi tính điểm từng nguồn (trung bình 4 câu) và điểm chung (trung bình 12 câu).
- Chạy CFA 3 nhân tố; nếu hai nguồn tương quan quá cao, kiểm tra giá trị phân biệt (HTMT) trước khi tách riêng trong mô hình.
- Đã có bản MSPSS tiếng Việt được thẩm định trên 500 người sống chung với HIV (Kieu, Vuong và Dung, 2023, Cronbach's alpha 0,90); nếu dùng bản đó, trích dẫn bài thẩm định.
- Khi dùng chung với thang trầm cảm, lo âu, làm theo quy định đạo đức nghiên cứu của trường và ghi đầu mối hỗ trợ tâm lý ở cuối bảng hỏi.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
MSPSS có câu đảo chiều không?
Không. Điểm mỗi nguồn là trung bình 4 câu, điểm chung là trung bình 12 câu, từ 1 đến 7; điểm càng cao thì hỗ trợ cảm nhận càng nhiều.
Có cần xin phép tác giả để dùng MSPSS không?
Không. Theo trang MSPSS của Gregory Zimet, thang được dùng miễn phí, chỉ cần trích dẫn bài gốc năm 1988; trang này còn có sẵn thư cho phép nếu trường yêu cầu.
Nên dùng điểm chung hay điểm từng nguồn?
Tuỳ câu hỏi nghiên cứu. Nếu giả thuyết nói về hỗ trợ xã hội nói chung, dùng điểm chung; nếu muốn biết nguồn nào quan trọng hơn (gia đình hay bạn bè), đưa ba nguồn thành ba khái niệm riêng.
Tài liệu được nhắc tới
- Kieu, P. T., Vuong, N. L., & Dung, D. V. (2023). Validation of Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) in Vietnamese among people living with HIV/AIDS. AIDS and Behavior, 27(8), 2488–2496. https://doi.org/10.1007/s10461-022-03974-1