Tâm lý & sức khoẻ tinh thần
Thang đo trầm cảm tiếng Việt: PHQ-9 và tiểu thang DASS-21
- Khái niệm
- Trầm cảm
- Tiếng Anh
- Depression
- Thang đo trong thư viện
- 2
- Biến quan sát
- 16
Trầm cảm là trạng thái buồn chán, mất hứng thú kéo dài, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, năng lượng và suy nghĩ tiêu cực về bản thân. PHQ-9 bám sát 9 tiêu chí chẩn đoán trầm cảm của DSM-IV, còn tiểu thang trầm cảm DASS-21 đo cảm giác vô vọng, mất động lực và tự đánh giá thấp. Đề tài thường gặp ở Việt Nam: trầm cảm ở sinh viên, người cao tuổi, nhân viên y tế, mối liên hệ với nghiện điện thoại, mạng xã hội và hỗ trợ xã hội.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Mức độ triệu chứng trầm cảm (PHQ)PHQ-9 | Kroenke, Spitzer và Williams (2001) | 9 | 4 mức: 0 = Hoàn toàn không … 3 = Gần như mọi ngày | Chọn khi trầm cảm là biến chính và cần ngưỡng sàng lọc gắn với tiêu chí chẩn đoán; hỏi về 2 tuần vừa qua. |
| Trầm cảm (D)DASS-21 | Lovibond và Lovibond (1995) | 7 | 4 mức: 0 = Hoàn toàn không đúng với tôi … 3 = Rất đúng với tôi, hoặc hầu hết thời gian | Chọn khi cần đo cùng lúc trầm cảm, lo âu và căng thẳng; hỏi về tuần vừa qua. |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Mức độ triệu chứng trầm cảm (PHQ) · PHQ-9
Tần suất người trả lời gặp 9 triệu chứng trầm cảm (mất hứng thú, buồn chán, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi, ăn uống, tự đánh giá thấp, khó tập trung, chậm chạp hoặc bồn chồn, ý nghĩ tự hại) trong 2 tuần qua.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| PHQ1 | Ít quan tâm hoặc ít thấy vui thích khi làm mọi việc |
| PHQ2 | Cảm thấy buồn, chán nản hoặc tuyệt vọng |
| PHQ3 | Khó đi vào giấc ngủ hoặc khó ngủ liền giấc, hoặc ngủ quá nhiều |
| PHQ4 | Cảm thấy mệt mỏi hoặc thiếu sức lực |
| PHQ5 | Ăn không ngon miệng hoặc ăn quá nhiều |
| PHQ6 | Cảm thấy tệ về bản thân, hoặc thấy mình là người thất bại, hoặc đã làm bản thân hay gia đình thất vọng |
| PHQ7 | Khó tập trung vào việc gì đó, chẳng hạn đọc báo hoặc xem tivi |
| PHQ8 | Đi lại hoặc nói năng chậm chạp tới mức người khác có thể nhận thấy? Hoặc ngược lại, bồn chồn, đứng ngồi không yên tới mức đi lại nhiều hơn hẳn bình thường |
| PHQ9 | Có ý nghĩ rằng mình chết đi thì tốt hơn, hoặc ý nghĩ tự làm hại bản thân theo cách nào đó |
Thang trả lời: Tần suất 0–3
Nguồn: Kroenke, Spitzer và Williams (2001). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo PHQ-9.
Trầm cảm (D) · DASS-21
Mức độ chán nản, mất hứng thú, thấy cuộc sống vô nghĩa và đánh giá thấp bản thân trong tuần vừa qua.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| D3 | Tôi dường như không thể cảm nhận được bất kỳ cảm xúc tích cực nào. |
| D5 | Tôi thấy khó tự thúc đẩy bản thân bắt tay vào làm việc gì đó. |
| D10 | Tôi cảm thấy chẳng còn điều gì để mong đợi. |
| D13 | Tôi cảm thấy chán nản, buồn bã. |
| D16 | Tôi không thể hào hứng với bất cứ điều gì. |
| D17 | Tôi cảm thấy bản thân mình không có mấy giá trị. |
| D21 | Tôi cảm thấy cuộc sống vô nghĩa. |
Thang trả lời: Mức độ 0–3
Nguồn: Lovibond và Lovibond (1995). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo DASS-21.
Lưu ý khi dùng
- PHQ-9 chấm từ 0 đến 3 mỗi câu, tổng 0 đến 27. Ngưỡng 5, 10, 15, 20 tương ứng nhẹ, vừa, khá nặng, nặng.
- Câu PHQ9 hỏi về ý nghĩ tự hại. Ghi đầu mối hỗ trợ ngay trong bảng hỏi; nếu khảo sát ẩn danh trực tuyến, cân nhắc dùng PHQ-8 (bỏ câu 9) như hướng dẫn của tác giả.
- Điểm tiểu thang trầm cảm DASS-21 phải nhân 2 trước khi so với ngưỡng phân loại.
- Khảo sát về trầm cảm thường cần được hội đồng đạo đức hoặc giảng viên hướng dẫn duyệt trước. Kiểm tra quy định của trường.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
PHQ-9 có dùng được cho sinh viên Việt Nam không?
Có, nhưng nên kiểm tra lại cấu trúc. Vu và cộng sự (2022) dùng PHQ-9 trên 899 người dân ngoại thành ở Việt Nam và thấy cấu trúc 2 nhân tố. Hãy chạy EFA hoặc CFA và báo cáo cấu trúc tìm được thay vì mặc định 1 nhân tố.
Có thể chẩn đoán trầm cảm bằng PHQ-9 không?
Không. PHQ-9 là công cụ sàng lọc. Kết quả chỉ cho biết mức độ triệu chứng; chẩn đoán cần bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Nên báo cáo trầm cảm theo điểm tổng hay theo mức độ?
Cả hai. Dùng điểm tổng khi chạy hồi quy hay SEM, và báo cáo tỷ lệ theo mức độ trong phần thống kê mô tả.