Tâm lý & sức khoẻ tinh thần
Thang đo căng thẳng (stress) tiếng Việt: PSS-10 và DASS-21
- Khái niệm
- Căng thẳng (stress)
- Tiếng Anh
- Stress
- Thang đo trong thư viện
- 2
- Biến quan sát
- 17
Căng thẳng là trạng thái một người cảm thấy yêu cầu của môi trường vượt quá khả năng ứng phó của mình. Theo mô hình đánh giá nhận thức của Lazarus và Folkman, căng thẳng phụ thuộc vào cách cá nhân nhìn nhận tình huống, và PSS-10 được xây dựng theo hướng này. DASS-21 đo căng thẳng như một trạng thái cảm xúc tiêu cực bên cạnh trầm cảm và lo âu. Đề tài thường gặp ở Việt Nam: căng thẳng học tập của sinh viên, áp lực công việc của nhân viên y tế, căng thẳng mùa thi và các yếu tố ảnh hưởng.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Căng thẳng cảm nhận (PSS)PSS-10 | Cohen, Kamarck và Mermelstein (1983) | 10 | 5 mức: 0 = Không bao giờ … 4 = Rất thường xuyên | Chọn khi đo mức căng thẳng cảm nhận trong tháng vừa qua; 10 biến, có 4 câu đảo chiều, dùng được cho mọi nhóm. |
| Căng thẳng (stress) (S)DASS-21 | Lovibond và Lovibond (1995) | 7 | 4 mức: 0 = Hoàn toàn không đúng với tôi … 3 = Rất đúng với tôi, hoặc hầu hết thời gian | Chọn khi cần đo cùng lúc trầm cảm, lo âu và căng thẳng; tiểu thang stress 7 biến hỏi về tuần vừa qua. |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Căng thẳng cảm nhận (PSS) · PSS-10
Mức độ một người đánh giá các tình huống trong cuộc sống của mình là khó lường, khó kiểm soát và vượt quá khả năng ứng phó.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| PSS1 | Trong tháng vừa qua, bạn có thường bực bội, khó chịu vì một chuyện xảy ra ngoài dự tính không? |
| PSS2 | Trong tháng vừa qua, bạn có thường cảm thấy mình không kiểm soát được những việc quan trọng trong cuộc sống không? |
| PSS3 | Trong tháng vừa qua, bạn có thường cảm thấy bồn chồn và "căng thẳng" không? |
| PSS4 (R) | Trong tháng vừa qua, bạn có thường cảm thấy tự tin vào khả năng giải quyết các vấn đề cá nhân của mình không? |
| PSS5 (R) | Trong tháng vừa qua, bạn có thường cảm thấy mọi việc diễn ra theo ý mình không? |
| PSS6 | Trong tháng vừa qua, bạn có thường thấy mình không thể xoay xở hết những việc phải làm không? |
| PSS7 (R) | Trong tháng vừa qua, bạn có thường kiểm soát được những điều gây bực mình trong cuộc sống không? |
| PSS8 (R) | Trong tháng vừa qua, bạn có thường cảm thấy mình làm chủ được mọi việc không? |
| PSS9 | Trong tháng vừa qua, bạn có thường nổi giận vì những việc nằm ngoài tầm kiểm soát của mình không? |
| PSS10 | Trong tháng vừa qua, bạn có thường cảm thấy khó khăn chồng chất tới mức mình không thể vượt qua không? |
Thang trả lời: Tần suất 0–4
Nguồn: Cohen, Kamarck và Mermelstein (1983). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo PSS-10.
Căng thẳng (stress) (S) · DASS-21
Mức độ căng thẳng kéo dài, khó thư giãn, dễ kích động và dễ cáu trong tuần vừa qua.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| S1 | Tôi thấy khó mà thả lỏng, bình tĩnh lại. |
| S6 | Tôi có xu hướng phản ứng thái quá với các tình huống. |
| S8 | Tôi cảm thấy mình tiêu hao nhiều sức lực vì bồn chồn, căng thẳng. |
| S11 | Tôi thấy mình hay bứt rứt, dễ bị kích động. |
| S12 | Tôi thấy khó thư giãn. |
| S14 | Tôi không chịu được bất cứ điều gì cản trở mình tiếp tục việc đang làm. |
| S18 | Tôi cảm thấy mình khá dễ phật ý. |
Thang trả lời: Mức độ 0–3
Nguồn: Lovibond và Lovibond (1995). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo DASS-21.
(R): câu đảo chiều, đảo điểm trước khi phân tích theo đúng khoảng điểm của từng thang: PSS-10: Thang 0–4: điểm mới = 4 − điểm. Ví dụ 0 thành 4, 1 thành 3, 2 giữ nguyên..
Lưu ý khi dùng
- PSS-10 có 4 câu đảo chiều (PSS4, PSS5, PSS7, PSS8). Đảo điểm bằng 4 trừ điểm vì thang chấm từ 0 đến 4.
- Điểm tiểu thang stress của DASS-21 phải nhân 2 trước khi so với ngưỡng phân loại mức độ (bình thường, nhẹ, vừa, nặng, rất nặng).
- Cả hai thang dùng thang tần suất, không phải Likert đồng ý. Giữ nguyên nhãn trả lời khi đưa vào bảng hỏi chung.
- Thang sàng lọc không thay cho chẩn đoán. Nếu khảo sát sinh viên, nên ghi kèm thông tin hỗ trợ tâm lý ở cuối bảng hỏi.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng PSS-10 hay DASS-21 để đo stress?
PSS-10 đo mức độ cảm thấy cuộc sống khó kiểm soát và quá tải, phù hợp khi căng thẳng là biến chính. DASS-21 phù hợp khi cần đo cùng lúc trầm cảm, lo âu và căng thẳng với một bảng hỏi ngắn.
Cách tính điểm PSS-10 như thế nào?
Đảo điểm 4 câu PSS4, PSS5, PSS7, PSS8, sau đó cộng 10 câu. Tổng điểm từ 0 đến 40; điểm càng cao thì căng thẳng cảm nhận càng cao.
Có bản DASS-21 tiếng Việt đã được kiểm định không?
Có. Tran, Tran và Fisher (2013) đã kiểm định DASS-21 tiếng Việt trên phụ nữ nông thôn ở Hà Nam, và trang chính thức của DASS liệt kê các bản dịch tiếng Việt. Bản trên trang này do ban biên tập dịch; nếu dùng bản đã công bố, hãy trích dẫn bản đó.