Marketing & thương hiệu
Thang đo truyền miệng điện tử (eWOM) tiếng Việt
- Khái niệm
- Truyền miệng
- Tiếng Anh
- Word of Mouth
- Thang đo trong thư viện
- 2
- Biến quan sát
- 8
Truyền miệng là việc người tiêu dùng chia sẻ thông tin, nhận xét về sản phẩm, thương hiệu với người khác; truyền miệng điện tử (eWOM) diễn ra qua đánh giá trực tuyến, mạng xã hội, diễn đàn. Cần phân biệt hai hướng: tiếp nhận eWOM (đọc đánh giá trước khi mua) và lan truyền eWOM (chia sẻ, đăng lại). Khái niệm này thường được đặt trong TPB, mô hình chấp nhận thông tin hoặc mô hình marketing mạng xã hội. Đề tài thường gặp: ảnh hưởng của đánh giá trực tuyến tới ý định mua mỹ phẩm, du lịch, ăn uống.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Truyền miệng điện tử (EWOM)eWOM | Jalilvand và Samiei (2012) | 6 | Likert 5 hoặc 7 mức | Chọn khi đo mức người tiêu dùng đọc và dựa vào đánh giá trực tuyến trước khi mua. |
| Truyền miệng (WOM)SMMA | Kim và Ko (2012) | 2 | Likert 5 mức | Chọn khi đo ý muốn chia sẻ, đăng lại nội dung thương hiệu trên mạng xã hội; 2 biến. |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Truyền miệng điện tử (EWOM) · eWOM
Mức độ người tiêu dùng tìm đọc và dựa vào đánh giá trực tuyến của người tiêu dùng khác khi ra quyết định mua.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| EWOM1 | Tôi thường đọc đánh giá sản phẩm trực tuyến của người tiêu dùng khác để biết sản phẩm/thương hiệu nào tạo ấn tượng tốt với người khác. |
| EWOM2 | Để chắc chắn mua đúng sản phẩm/thương hiệu, tôi thường đọc đánh giá sản phẩm trực tuyến của người tiêu dùng khác. |
| EWOM3 | Tôi thường tham khảo đánh giá sản phẩm trực tuyến của người tiêu dùng khác để chọn đúng sản phẩm/thương hiệu. |
| EWOM4 | Tôi thường thu thập thông tin từ đánh giá sản phẩm trực tuyến của người tiêu dùng trước khi mua một sản phẩm/thương hiệu nào đó. |
| EWOM5 | Nếu không đọc đánh giá trực tuyến của người tiêu dùng khi mua một sản phẩm/thương hiệu, tôi thấy lo lắng về quyết định của mình. |
| EWOM6 | Khi mua một sản phẩm/thương hiệu, đánh giá trực tuyến của người tiêu dùng giúp tôi tự tin khi mua sản phẩm/thương hiệu đó. |
Nguồn: Jalilvand và Samiei (2012). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo eWOM.
Truyền miệng (WOM) · SMMA
Mức độ khách hàng muốn chuyển tiếp thông tin, nội dung từ mạng xã hội của thương hiệu tới người khác.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| WOM1 | Tôi muốn chia sẻ cho bạn bè thông tin về thương hiệu, sản phẩm hoặc dịch vụ mà tôi thấy trên các trang mạng xã hội của [thương hiệu]. |
| WOM2 | Tôi muốn đăng lại nội dung từ các trang mạng xã hội của [thương hiệu] lên trang cá nhân của mình. |
Nguồn: Kim và Ko (2012). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo SMMA.
Lưu ý khi dùng
- Thang của Jalilvand và Samiei đo tiếp nhận eWOM, không đo việc người trả lời tự viết đánh giá. Ghi đúng hướng trong giả thuyết.
- Thang WOM của Kim và Ko chỉ có 2 biến. Nếu dùng làm biến riêng trong SEM, bổ sung 1 câu.
- Đổi 'sản phẩm/thương hiệu' thành loại sản phẩm cụ thể (ví dụ khách sạn, mỹ phẩm) để câu tự nhiên hơn.
- Nếu đề tài cần đo nói tốt và giới thiệu cho người khác, các câu LOY1 đến LOY3 trong thang ý định hành vi của Zeithaml và cộng sự (1996) có thể tham khảo.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Truyền miệng và truyền miệng điện tử khác nhau thế nào?
Truyền miệng truyền thống diễn ra trực tiếp giữa người quen. Truyền miệng điện tử diễn ra trên Internet, có thể tới người lạ, được lưu lại và lan rộng hơn.
eWOM là biến độc lập hay phụ thuộc?
Tuỳ hướng. Tiếp nhận eWOM thường là biến độc lập tác động tới ý định mua. Lan truyền eWOM thường là biến phụ thuộc, kết quả của hài lòng hoặc trung thành.
Thang eWOM của Jalilvand và Samiei có mấy biến?
6 biến, dùng Likert đồng ý 5 hoặc 7 mức, phát triển từ Bambauer-Sachse và Mangold (2011).