Công nghệ & hệ thống thông tin
Thang đo nhận thức tính dễ sử dụng tiếng Việt: TAM, UTAUT, SITEQUAL
- Khái niệm
- Nhận thức tính dễ sử dụng
- Tiếng Anh
- Perceived Ease of Use
- Thang đo trong thư viện
- 4
- Biến quan sát
- 16
Nhận thức tính dễ sử dụng là mức độ một người tin rằng dùng một hệ thống không đòi hỏi nhiều công sức. Davis (1989) đưa khái niệm này vào TAM như yếu tố tác động tới nhận thức sự hữu ích và ý định sử dụng. Trong UTAUT và UTAUT2, khái niệm tương ứng là nỗ lực kỳ vọng; trong nghiên cứu chất lượng website, dễ sử dụng là một thành phần của SITEQUAL. Đề tài thường gặp: ứng dụng ngân hàng, ví điện tử, nền tảng học trực tuyến, website bán hàng.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Nhận thức tính dễ sử dụng (PEOU)TAM | Davis (1989) | 6 | Likert 7 mức | Chọn khi mô hình theo TAM; 6 biến gốc của Davis. |
| Nỗ lực kỳ vọng (EE)UTAUT | Venkatesh và cộng sự (2003) | 4 | Likert 7 mức | Chọn khi mô hình theo UTAUT trong tổ chức; 4 biến. |
| Nỗ lực kỳ vọng (EE)UTAUT2 | Venkatesh và cộng sự (2012) | 4 | Likert 7 mức | Chọn khi mô hình theo UTAUT2 cho người tiêu dùng; 4 biến. |
| Dễ sử dụng (EOU)SITEQUAL | Yoo và Donthu (2001) | 2 | Likert 7 mức | Chọn khi đo chất lượng website và chỉ cần một thành phần dễ sử dụng ngắn (2 biến). Khi bài có cả thang tài sản thương hiệu cùng năm của Yoo và Donthu, trích SITEQUAL là Yoo và Donthu (2001a). |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Nhận thức tính dễ sử dụng (PEOU) · TAM
Mức độ một người tin rằng dùng hệ thống không đòi hỏi nhiều công sức.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| PEOU1 | Tôi thấy học cách sử dụng [hệ thống] là dễ dàng. |
| PEOU2 | Tôi dễ dàng khiến [hệ thống] làm được điều tôi muốn. |
| PEOU3 | Việc tương tác với [hệ thống] rõ ràng và dễ hiểu đối với tôi. |
| PEOU4 | Tôi thấy [hệ thống] linh hoạt khi tương tác. |
| PEOU5 | Tôi có thể dễ dàng trở nên thành thạo trong việc sử dụng [hệ thống]. |
| PEOU6 | Tôi thấy [hệ thống] dễ sử dụng. |
Nguồn: Davis (1989). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo TAM.
Nỗ lực kỳ vọng (EE) · UTAUT
Mức độ dễ dàng mà một người cảm nhận khi sử dụng hệ thống.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| EE1 | Việc tương tác với [hệ thống] rõ ràng và dễ hiểu đối với tôi. |
| EE2 | Tôi có thể dễ dàng trở nên thành thạo trong việc sử dụng [hệ thống]. |
| EE3 | Tôi thấy [hệ thống] dễ sử dụng. |
| EE4 | Tôi thấy học cách sử dụng [hệ thống] là dễ dàng. |
Nguồn: Venkatesh và cộng sự (2003). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo UTAUT.
Nỗ lực kỳ vọng (EE) · UTAUT2
Mức độ dễ dàng mà người tiêu dùng cảm nhận khi sử dụng công nghệ.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| EE1 | Tôi thấy học cách sử dụng [dịch vụ] là dễ dàng. |
| EE2 | Việc tương tác với [dịch vụ] rõ ràng và dễ hiểu đối với tôi. |
| EE3 | Tôi thấy [dịch vụ] dễ sử dụng. |
| EE4 | Tôi có thể dễ dàng trở nên thành thạo trong việc sử dụng [dịch vụ]. |
Nguồn: Venkatesh và cộng sự (2012). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo UTAUT2.
Dễ sử dụng (EOU) · SITEQUAL
Mức độ website thuận tiện khi dùng và dễ tìm thông tin.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| Q1 | [Website] thuận tiện khi sử dụng. |
| Q2 | Tìm kiếm thông tin trên [website] dễ dàng. |
Nguồn: Yoo và Donthu (2001). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo SITEQUAL.
Lưu ý khi dùng
- Tác động của tính dễ sử dụng thường giảm khi người trả lời đã quen công nghệ. Nếu khảo sát người dùng lâu năm, kết quả không có ý nghĩa là bình thường.
- Thang SITEQUAL chỉ có 2 biến. Nếu dùng làm khái niệm riêng trong PLS-SEM, bổ sung 1 câu để đủ 3 biến.
- Thay [hệ thống] bằng tên ứng dụng cụ thể. Không dùng tên chung chung như 'công nghệ số'.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Nhận thức tính dễ sử dụng và nỗ lực kỳ vọng có khác nhau không?
Gần như giống nhau. UTAUT xây nỗ lực kỳ vọng từ tính dễ sử dụng của TAM và độ phức tạp. Chọn tên theo mô hình gốc.
Tính dễ sử dụng tác động tới biến nào trong TAM?
Trong TAM, tính dễ sử dụng tác động tới nhận thức sự hữu ích và tới thái độ hoặc ý định sử dụng. Khoá luận thường kiểm định cả hai đường.
Có thể dùng thang dễ sử dụng cho website không?
Có. Thang TAM dùng được cho website khi thay [hệ thống] bằng tên website. Nếu đề tài về chất lượng website, thành phần dễ sử dụng của SITEQUAL phù hợp hơn.