Công nghệ & hệ thống thông tin
Thang đo ý định sử dụng công nghệ tiếng Việt: TAM, UTAUT, ECM
- Khái niệm
- Ý định sử dụng
- Tiếng Anh
- Behavioral Intention to Use
- Thang đo trong thư viện
- 4
- Biến quan sát
- 11
Ý định sử dụng là mức độ một người dự định dùng một công nghệ, ứng dụng hay dịch vụ trong thời gian tới. Đây là biến phụ thuộc trung tâm của TAM (Davis, 1989), UTAUT (Venkatesh và cộng sự, 2003) và UTAUT2 (2012); với người đã dùng, ECM của Bhattacherjee (2001) đo ý định tiếp tục sử dụng. Đề tài thường gặp ở Việt Nam: ý định sử dụng ví điện tử, ngân hàng số, ứng dụng học trực tuyến, ChatGPT trong học tập, dịch vụ gọi xe.
So sánh các thang đo
| Thang đo | Tác giả (năm) | Số biến | Thang trả lời | Khi nào nên dùng |
|---|---|---|---|---|
| Ý định sử dụng (BI)TAM | Venkatesh và Davis (2000) | 2 | Likert 7 mức | Chọn khi mô hình theo TAM và người trả lời chưa hoặc mới bắt đầu dùng hệ thống. |
| Ý định hành vi (BI)UTAUT | Venkatesh và cộng sự (2003) | 3 | Likert 7 mức | Chọn khi mô hình theo UTAUT; câu hỏi có khung thời gian [n] tháng tới. |
| Ý định hành vi (BI)UTAUT2 | Venkatesh và cộng sự (2012) | 3 | Likert 7 mức | Chọn khi mô hình theo UTAUT2 với người tiêu dùng đã quen với dịch vụ; câu hỏi nhấn vào tiếp tục và thường xuyên. |
| Ý định tiếp tục sử dụng (CI)ECM | Vedadi và Warkentin (2016) | 3 | Likert 7 mức | Chọn khi người trả lời đã dùng và câu hỏi là có tiếp tục hay bỏ; có câu đảo chiều CI3. |
Biến quan sát từng thang đo
Bản tiếng Việt do ban biên tập dịch để tham khảo. Khi dùng cho nghiên cứu, hãy dịch ngược (back-translation) và chạy thử với 20–30 người trước khi phát chính thức. Thay [hệ thống], [thương hiệu]... bằng đối tượng cụ thể trong đề tài của bạn.
Ý định sử dụng (BI) · TAM
Mức độ một người dự định sẽ sử dụng hệ thống trong thời gian tới.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| BI1 | Nếu được tiếp cận [hệ thống], tôi dự định sẽ sử dụng nó. |
| BI2 | Khi đã được tiếp cận [hệ thống], tôi nghĩ mình sẽ sử dụng nó. |
Nguồn: Venkatesh và Davis (2000). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo TAM.
Ý định hành vi (BI) · UTAUT
Mức độ một người dự định sẽ sử dụng hệ thống trong thời gian tới.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| BI1 | Tôi dự định sử dụng [hệ thống] trong [n] tháng tới. |
| BI2 | Tôi nghĩ mình sẽ sử dụng [hệ thống] trong [n] tháng tới. |
| BI3 | Tôi lên kế hoạch sử dụng [hệ thống] trong [n] tháng tới. |
Nguồn: Venkatesh và cộng sự (2003). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo UTAUT.
Ý định hành vi (BI) · UTAUT2
Mức độ người tiêu dùng dự định tiếp tục sử dụng công nghệ trong thời gian tới.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| BI1 | Tôi dự định tiếp tục sử dụng [dịch vụ] trong tương lai. |
| BI2 | Tôi sẽ luôn cố gắng sử dụng [dịch vụ] trong cuộc sống hằng ngày. |
| BI3 | Tôi có kế hoạch tiếp tục sử dụng [dịch vụ] thường xuyên. |
Nguồn: Venkatesh và cộng sự (2012). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo UTAUT2.
Ý định tiếp tục sử dụng (CI) · ECM
Mức độ người dùng dự định tiếp tục dùng hệ thống thay vì ngừng dùng hoặc chuyển sang cách khác.
| Mã | Biến quan sát (tiếng Việt) |
|---|---|
| CI1 | Tôi dự định tiếp tục sử dụng [hệ thống] thay vì ngừng sử dụng. |
| CI2 | Tôi dự định tiếp tục sử dụng [hệ thống] hơn là dùng bất kỳ cách thay thế nào khác (giao dịch tại quầy hoặc ngân hàng trên web). |
| CI3 (R) | Nếu có thể, tôi muốn ngừng sử dụng [hệ thống]. |
Nguồn: Vedadi và Warkentin (2016). Bản gốc tiếng Anh và lưu ý sử dụng: thang đo ECM.
(R): câu đảo chiều, đảo điểm trước khi phân tích theo đúng khoảng điểm của từng thang: ECM: Thang 1–7: điểm mới = 1 + 7 − điểm = 8 − điểm; thang 1–5: điểm mới = 1 + 5 − điểm = 6 − điểm..
Lưu ý khi dùng
- Tách rõ người chưa dùng và người đã dùng bằng câu sàng lọc. Ý định sử dụng hợp với người chưa dùng; ý định tiếp tục sử dụng hợp với người đã dùng.
- Thang TAM chỉ có 2 biến. Nếu chạy CFA, bổ sung 1 câu từ thang UTAUT để đủ 3 biến và ghi nguồn.
- Thay [n] trong thang UTAUT bằng số tháng cụ thể (thường 3 hoặc 6) và giữ giống nhau ở các câu.
- Câu CI3 của ECM là câu đảo chiều. Đảo điểm trước khi phân tích.
Chọn được thang đo rồi, ghi nguồn đúng cách theo bài thang đo gốc, kế thừa và hiệu chỉnh, đặt khái niệm vào mô hình nghiên cứu vẽ online để có giả thuyết, tính cỡ mẫu tối thiểu, và sau khi thu dữ liệu thì kiểm tra độ tin cậy bằng công cụ tính Cronbach's alpha. Chưa thấy khái niệm cần tìm? Xem cách tìm thang đo trong nghiên cứu khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Ý định sử dụng và ý định tiếp tục sử dụng khác nhau thế nào?
Ý định sử dụng nói về việc chấp nhận một công nghệ mới. Ý định tiếp tục sử dụng nói về việc người đã dùng có tiếp tục hay bỏ. Bhattacherjee (2001) cho thấy hai giai đoạn này có yếu tố tác động khác nhau, nên chọn thang theo đối tượng khảo sát.
Nên dùng TAM hay UTAUT2 cho đề tài ví điện tử?
UTAUT2 được xây dựng cho người tiêu dùng nên phù hợp hơn với ví điện tử, vì có thêm động lực hưởng thụ, giá trị giá cả và thói quen. TAM gọn hơn nếu bảng hỏi cần ngắn.
Có cần đo hành vi sử dụng thực tế không?
Không bắt buộc. Phần lớn khoá luận dừng ở ý định vì dữ liệu cắt ngang khó đo hành vi. Nếu muốn đo, UTAUT2 có thang hành vi sử dụng tần suất.